Ενδομητρίωση
Τι είναι η ενδομητρίωση;
Η ενδομητρίωση είναι μία χρόνια γυναικολογική πάθηση. Ιστός παρόμοιος με το ενδομήτριο (δηλαδή τη λεπτή εσωτερική επένδυση της μήτρας) αναπτύσσεται σε περιοχές έξω από τη μήτρας. Ο ιστός αυτός μπορεί να εντοπιστεί στις ωοθήκες, τις σάλπιγγες, το περιτόναιο της πυέλου, αλλά και σε όργανα όπως το έντερο ή η ουροδόχος κύστη.
Ο ιστός της ενδομητρίωσης λειτουργεί όπως το ενδομήτριο της μήτρας. Κάθε μήνα, επηρεάζεται από τις ορμόνες, «φουσκώνει» και αιμορραγεί, αλλά επειδή βρίσκεται εκτός μήτρας, το αίμα δεν μπορεί να αποβληθεί από τον οργανισμό. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε φλεγμονή, πόνο, σχηματισμό κύστεων στις ωοθήκες και δημιουργία συμφύσεων.
Παρότι πρόκειται για μία σύνθετη κατάσταση, υπάρχουν σύγχρονες διαγνωστικές και θεραπευτικές επιλογές για την αποτελεσματική αντιμετώπισή της.
Πόσο συχνή είναι η ενδομητρίωση;
Η ενδομητρίωση είναι μια πολύ συχνή πάθηση. Υπολογίζεται ότι αφορά περίπου 1 στις 10 γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας, με τη διάγνωση να γίνεται συνήθως στις ηλικίες των 20 έως 40 ετών.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η σχέση της ενδομητρίωσης με τη γονιμότητα. Ένα σημαντικό ποσοστό γυναικών που διερευνώνται για υπογονιμότητα πάσχει από ενδομητρίωση.
Ποια είναι τα αίτια;
Τα ακριβή αίτια της ενδομητρίωσης δεν είναι πλήρως γνωστά. Η πιο διαδεδομένη θεωρία είναι η παλίνδρομη έμμηνος ρύση. Ενδομητρικά κύτταρα μετακινούνται προς την πύελο μέσω των σαλπίγγων και εμφυτεύονται σε γειτονικούς ιστούς.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, κύτταρα από γειτονικές περιοχές μπορεί να αλλάξουν και να αρχίσουν να συμπεριφέρονται σαν τον ιστό της μήτρας. Επίσης, θεωρείται ότι τέτοιος ιστός μπορεί να «μεταφερθεί» σε άλλα σημεία του σώματος μέσω της κυκλοφορίας.
Παράλληλα, η ενδομητρίωση έχει συσχετιστεί με δυσλειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και με κληρονομική προδιάθεση. Το γεγονός αυτό, μπορεί να εξηγεί τη συχνότερη εμφάνισή της σε ορισμένες γυναίκες.
Ποια είναι τα συμπτώματα της ενδομητρίωσης;
Τα συμπτώματα της ενδομητρίωσης διαφέρουν σημαντικά από γυναίκα σε γυναίκα και δεν σχετίζονται πάντα με τη βαρύτητα της νόσου. Σε ορισμένες περιπτώσεις η πάθηση παραμένει ασυμπτωματική, ενώ σε άλλες προκαλεί έντονη σωματική και ψυχολογική επιβάρυνση.
Το πιο συχνό σύμπτωμα είναι ο πυελικός πόνος, ο οποίος συνήθως επιδεινώνεται κατά τη διάρκεια της εμμήνου ρύσεως. Ο πόνος της περιόδου μπορεί να είναι πολύ εντονότερος από το «φυσιολογικό», να ξεκινά πριν την έναρξή της και να διαρκεί αρκετές ημέρες. Σε ορισμένες γυναίκες επιμένει καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου.
Άλλα συμπτώματα της ενδομητρίωσης περιλαμβάνουν:
- χρόνιο πόνο στην κοιλιά ή την πύελο
- επώδυνη σεξουαλική επαφή
- πόνο κατά την ούρηση ή την αφόδευση, κυρίως κατά την περίοδο
- αίσθημα κόπωσης
- γαστρεντερικές ενοχλήσεις, όπως φούσκωμα, διάρροια ή δυσκοιλιότητα
- δυσκολία επίτευξης εγκυμοσύνης ή υπογονιμότητα
Πώς γίνεται η διάγνωση της ενδομητρίωσης;
Η διάγνωση της ενδομητρίωσης συχνά καθυστερεί, καθώς τα συμπτώματα διαφέρουν σημαντικά από γυναίκα σε γυναίκα ή μπορεί να απουσιάζουν. Για τον λόγο αυτό, μεσολαβεί συχνά μεγάλο χρονικό διάστημα από την εμφάνιση των πρώτων ενοχλήσεων έως την τελική διάγνωση.
Η αξιολόγηση ξεκινά με αναλυτικό ιστορικό και γυναικολογική εξέταση. Στη συνέχεια, χρησιμοποιούνται απεικονιστικές εξετάσεις, όπως το διακολπικό υπερηχογράφημα και η μαγνητική τομογραφία. Αυτές οι εξετάσεις μπορούν να αναδείξουν ενδομητριώματα ή πιθανές αλλοιώσεις.
Η λαπαροσκόπηση αποτελεί τη μέθοδο οριστικής επιβεβαίωσης της ενδομητρίωσης, καθώς επιτρέπει την άμεση παρατήρηση των εστιών και τη λήψη βιοψίας. Ωστόσο, σε πολλές περιπτώσεις η διάγνωση μπορεί να τεθεί κλινικά, χωρίς να απαιτείται άμεση χειρουργική επέμβαση πριν την έναρξη της θεραπείας.
Ποια είναι η κατάλληλη θεραπεία για την ενδομητρίωση;
Η θεραπεία της ενδομητρίωσης βασίζεται στην ένταση των συμπτωμάτων, στην έκταση της νόσου και στη συνολική γυναικολογική εικόνα της γυναίκας. Σε περιπτώσεις με ήπια ή καθόλου συμπτώματα, η απλή παρακολούθηση μπορεί να αποτελεί την καταλληλότερη προσέγγιση.
Συντηρητική αντιμετώπιση
Η συντηρητική θεραπεία στοχεύει κυρίως στον έλεγχο του πόνου και στη μείωση της φλεγμονής. Περιλαμβάνει παυσίπονα και ορμονικές θεραπείες, οι οποίες ρυθμίζουν τον εμμηνορροϊκό κύκλο και περιορίζουν τη δραστηριότητα των εστιών ενδομητρίωσης. Η φαρμακευτική αγωγή μπορεί να βελτιώσει σημαντικά τα συμπτώματα, χωρίς όμως να προσφέρει οριστική ίαση.
Χειρουργική αντιμετώπιση
Όταν τα συμπτώματα είναι έντονα και επιμένουν παρά τη φαρμακευτική αγωγή ενδείκνυται η χειρουργική αντιμετώπιση. Η λαπαροσκοπική χειρουργική επιτρέπει την αφαίρεση των εστιών ενδομητρίωσης και των συμφύσεων με ακρίβεια και ελάχιστη επιβάρυνση. Όπου είναι δυνατόν διατηρείται η φυσιολογική ανατομία και η λειτουργικότητα των οργάνων.
Ριζικές επεμβάσεις
Η υστερεκτομή, με ή χωρίς αφαίρεση των ωοθηκών, αποτελεί θεραπευτική επιλογή τελευταίας γραμμής για επιλεγμένες περιπτώσεις γυναικών με σοβαρά και ανθεκτικά συμπτώματα. Εφαρμόζεται όταν οι συντηρητικές και χειρουργικές μέθοδοι δεν έχουν αποδώσει και δεν υπάρχει επιθυμία για μελλοντική τεκνοποίηση. Παρότι μπορεί να προσφέρει ανακούφιση, δεν θεωρείται οριστική θεραπεία σε όλες τις περιπτώσεις.
Σε γυναίκες με ενδομητρίωση και δυσκολία σύλληψης, η αντιμετώπιση προσαρμόζεται ανάλογα. Όταν κρίνεται απαραίτητο, μπορεί να προταθεί κάποια μέθοδος υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.
Πότε πρέπει να απευθυνθείτε σε γυναικολόγο;
Όταν εμφανίζετε επίμονο πυελικό πόνο ή παρατεταμένη και βαριά εμμηνορροϊκή αιμορραγία συνιστάται να απευθυνθείτε σε γυναικολόγο. Τα συμπτώματα αυτά δεν θα πρέπει να θεωρούνται «φυσιολογικά», ειδικά όταν επηρεάζουν την καθημερινότητα και την ποιότητα ζωής.
Η έγκαιρη αξιολόγηση από ειδικό επιτρέπει τη σωστή διερεύνηση των συμπτωμάτων και, όταν χρειάζεται, την έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση της ενδομητρίωσης.
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την ενδομητρίωση, τη σύγχρονη διάγνωσή της και τις διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές, επικοινωνήστε με τον εξειδικευμένο Μαιευτήρα – Χειρουργό Γυναικολόγο Ενδοσκόπο Δρ. Λεωνίδα Παπαδόπουλο, με εμπειρία στη λαπαροσκοπική αντιμετώπιση της ενδομητρίωσης και τη χειρουργική παθήσεων της πυέλου.