Εμμηνόπαυση
Η εμμηνόπαυση αποτελεί μια φυσιολογική βιολογική διαδικασία που σηματοδοτεί τη μετάβαση από την αναπαραγωγική στη μη αναπαραγωγική φάση της ζωής της γυναίκας. Χαρακτηρίζεται από την οριστική διακοπή της εμμήνου ρύσεως και προκύπτει εξαιτίας της προοδευτικής έκπτωσης της ωοθηκικής λειτουργίας, με συνέπεια τη σημαντική μείωση των οιστρογόνων και της προγεστερόνης.
Η εμμηνόπαυση καθορίζεται αναδρομικά όταν έχει παρέλθει διάστημα δώδεκα μηνών αμηνόρροιας, χωρίς να συντρέχουν άλλες παθολογικές αιτίες. Τα φυσιολογικά ηλικιακά πλαίσια εμφάνισής της κυμαίνονται μεταξύ 45 και 55 ετών, με τον μέσο όρο στην Ελλάδα να ανέρχεται στα 51 έτη. Η εμφάνιση εμμηνόπαυσης πριν τα 45 έτη χαρακτηρίζεται ως πρώιμη, ενώ πριν τα 40 έτη αποδίδεται σε πρόωρη ωοθηκική ανεπάρκεια.
Κλιμακτήριος: Η μεταβατική φάση πριν την εμμηνόπαυση
Η κλιμακτήριος αντιπροσωπεύει το χρονικό διάστημα που προηγείται της εμμηνόπαυσης και χαρακτηρίζεται από αστάθεια της ωοθηκικής λειτουργίας. Η διάρκεια της περιόδου αυτής κυμαίνεται συνήθως από 2 έως 5 έτη, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να παραταθεί. Κατά την κλιμακτήριο παρατηρείται προοδευτική μείωση της παραγωγής οιστρογόνων, η οποία οδηγεί σε ακανόνιστους εμμηνορροϊκούς κύκλους, με συχνές μεταβολές στη ροή και τη συχνότητα της εμμήνου ρύσεως.
Η κλινική εικόνα κατά την κλιμακτήριο περιλαμβάνει ποικίλα αγγειοκινητικά, ψυχολογικά και ουρογεννητικά συμπτώματα, τα οποία συνδέονται με την πτώση των οιστρογόνων.
Συμπτώματα της εμμηνόπαυσης
Η συμπτωματολογία της εμμηνόπαυσης προκύπτει από τη συστηματική υποοιστρογοναιμία και διαφοροποιείται ανάλογα με τον οργανισμό. Τα κυριότερα συμπτώματα περιλαμβάνουν:
- Εξάψεις: Απότομες αγγειοκινητικές αντιδράσεις με αίσθημα θερμότητας, κυρίως στο άνω μέρος του σώματος, συνοδευόμενες από εφίδρωση.
- Νυχτερινές εφιδρώσεις: Προκαλούν διαταραχές ύπνου και αίσθημα κόπωσης.
- Κολπική ξηρότητα και δυσπαρευνία, ως αποτέλεσμα της ατροφίας του κολπικού επιθηλίου.
- Ακράτεια ούρων και αυξημένος κίνδυνος ουρολοιμώξεων.
- Ψυχολογικές μεταβολές: Κατάθλιψη, άγχος, διαταραχές μνήμης και συγκέντρωσης.
- Αϋπνία και εύκολη κόπωση.
- Μυοσκελετικοί πόνοι και μαστοδυνία.
- Αύξηση σωματικού βάρους, συχνά σε συνδυασμό με μεταβολικό σύνδρομο.
Πρώιμη εμμηνόπαυση και πρόωρη ωοθηκική ανεπάρκεια
Η πρώιμη εμμηνόπαυση διαγιγνώσκεται όταν η εμμηνόπαυση επέλθει πριν την ηλικία των 45 ετών, ενώ η πρόωρη ωοθηκική ανεπάρκεια αφορά γυναίκες κάτω των 40 ετών. Αίτια αυτών των καταστάσεων είναι:
- Γενετικά σύνδρομα (π.χ. σύνδρομο Turner)
- Αυτοάνοσες παθήσεις, όπως η αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα
- Ιατρογενείς παράγοντες (χειρουργική αφαίρεση ωοθηκών, ακτινοβολία, χημειοθεραπεία)
- Χρωμοσωμικές ανωμαλίες
Η έγκαιρη διάγνωση και η παρακολούθηση από ειδικό ιατρό κρίνεται απαραίτητη.
Μακροχρόνιες επιπτώσεις της εμμηνόπαυσης στην υγεία
Η έλλειψη οιστρογόνων μετά την εμμηνόπαυση σχετίζεται με σοβαρές μακροπρόθεσμες επιπλοκές:
- Οστεοπόρωση: Η μειωμένη οστική πυκνότητα αυξάνει τον κίνδυνο καταγμάτων, ιδιαίτερα στη σπονδυλική στήλη και το ισχίο.
- Καρδιαγγειακά νοσήματα: Η πτώση των οιστρογόνων ευνοεί την αθηροσκλήρωση, αυξάνοντας τον κίνδυνο για έμφραγμα του μυοκαρδίου και αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο.
- Νευροεκφυλιστικές διαταραχές: Ενδείξεις συνδέουν την εμμηνόπαυση με αυξημένο κίνδυνο για νόσο Alzheimer.
Διάγνωση της εμμηνόπαυσης
Η διάγνωση τίθεται κυρίως κλινικά, με κριτήριο την αμηνόρροια διάρκειας 12 μηνών. Εργαστηριακά, παρατηρούνται:
- Αυξημένα επίπεδα FSH (>25 mIU/ml)
- Αυξημένα επίπεδα LH
- Χαμηλά επίπεδα οιστραδιόλης
Σε περιπτώσεις αμφίβολης κλινικής εικόνας ή υποψίας πρώιμης εμμηνόπαυσης, απαιτείται ορμονικός έλεγχος.
Αντιμετώπιση της εμμηνόπαυσης
Η εμμηνόπαυση δεν είναι πάθηση, αλλά μια φυσιολογική φάση της ζωής κάθε γυναίκας. Ωστόσο, η αντιμετώπιση των συμπτωμάτων είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της ποιότητας ζωής.
Η βασική θεραπευτική προσέγγιση περιλαμβάνει:
- Ορμονική υποκατάσταση (HRT): Συνίσταται στη χορήγηση οιστρογόνων και προγεστερόνης για την ανακούφιση των συμπτωμάτων. Ωστόσο, η θεραπεία δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 5 έτη και αντενδείκνυται σε γυναίκες με ιστορικό θρόμβωσης ή καρδιοπάθειας.
- Φυτοοιστρογόνα και συμπληρώματα βιταμινών, τα οποία δρουν υποστηρικτικά.
- Τοπικές θεραπείες, όπως κολπικές κρέμες, για την ανακούφιση της κολπικής ξηρότητας.
Επιπλέον, η υιοθέτηση ενός υγιεινού τρόπου ζωής αποτελεί βασικό στοιχείο για τη συνολική βελτίωση της υγείας και της ευεξίας:
- Ισορροπημένη διατροφή, πλούσια σε φρούτα, λαχανικά και ασβέστιο
- Μείωση της κατανάλωσης καφεΐνης και αλκοόλ
- Σωματική άσκηση, για την ενίσχυση της οστικής πυκνότητας και την πρόληψη της παχυσαρκίας
- Διακοπή καπνίσματος, για τη μείωση του κινδύνου καρδιαγγειακών νοσημάτων
Για μια προσωποποιημένη προσέγγιση και συμβουλευτική καθοδήγηση σχετικά με τον προγεννητικό έλεγχο, επικοινωνήστε με τον εξειδικευμένο Μαιευτήρα- Χειρουργό Γυναικολόγο Ενδοσκόπο Δρ. Λεωνίδα Παπαδόπουλο.